حسابداری و حسابرسی

تابع MIRR

تابع (MIRR)، نرخ بازده‌ داخلی تعدیل شده جریان‌های نقدی را محاسبه می‌کند.

جریان‌های نقدی باید به‌صورت فواصل زمانی مساوی و مرتب باشد. (اولین جریان نقدی اول، دومین جریان‌ نقدی دوم و غیره ....). همچنین آنها باید شامل حداقل یک جریان نقدی منفی و یک جریان نقدی مثبت باشند. نحوه بیان فرمول در اکسل به‌صورت ذیل می‌باشد:

در فرمول فوق VALUE یک آرایه یا یک محدوده از جریان‌های نقدی تعریف می‌شود. شما می‌توانید آن را به صورت {-100,110,35} مشخص کنید که درعبارت فوق لزوم استفاده از آکولاد تبدیل جریان‌های نقدی به یک آرایه است یا به صورت (G6:G8 ) مشخص نمایید که (G6:G8) محدوده‌ای از جریان‌های نقدی است. (البته کاربر می‌تواند مانند قبل آدرس مشخص کند و در این صورت نیازی به استفاده از آکولاد نیست)
همچنین FINANCIAL RATE‌، نرخ تامین مالی که در تنزیل جریان‌های نقدی استفاده می‌شود و INVESTMENT RATE نرخ سرمایه‌گذاری مجدد است. یعنی پولی را که شما از جریان‌های نقدی به‌دست می‌آورید، مجددا سرمایه‌گذاری می‌نمایید.
فرمول مورد استفاده اکسل جهت محاسبه به صورت ذیل می‌باشد:

در جدول زیر نحوه استفاده از فرمول اکسل نمایش داده شده است:

تابع XIRR

تابع (XIRR)، نرخ بازده داخلی جریان‌های نقدی را که به صورت نامنظم هستند، محاسبه می‌کند. برای جریان‌های نقدی دوره‌ای استفاده از تابع IRR آسان‌تر است.

نحوه بیان تابع XIRR در اکسل به‌صورت ذیل می‌باشد:

در عبارت فوق Value ارزش جریان‌های نقدی و date تاریخ را بیان می‌کند و guess بیانگر حدس اولیه است.
مطمئن‌ترین راه برای استفاده از این تابع ایجاد یک جدول از تاریخ و جریان‌های نقدی است. برای مثال جدولی با تاریخ‌هایی در محدوده (A3:A7) و جریان‌های نقدی در محدوده
(B3:B7) تشکیل داده و در فرمول به صورت:

استفاده نمایید. جریان‌های نقدی باید حداقل شامل یک جریان نقدی مثبت و یک جریان نقدی منفی باشد.
guess به معنی یک حدس اختیاری است. که درصورت عدم‌وارد نمودن آن، اکسل با یک حدس 10 درصد شروع کرده و تلاش می‌کند یک جواب دقیق تا 0.000001 درصد را با استفاده از یک روش تکرار به‌دست آورد. اگر با 100 بار تلاش نتواند آن را انجام دهد پیغام NUM# ظاهر می‌شود.
نکته: در صورتی که جواب دور از آنچه شما انتظار دارید باشد حدس اولیه متفاوتی را وارد کنید.
توجه داشته باشید که جواب به دست آمده یک نرخ بازده (موثر) سالانه می‌باشد. فرمول مورد استفاده برنامه اکسل برای محاسبه بشرح ذیل می‌باشد:

و اگر تاریخ جریان‌های نقدی نامنظم باشد، از رابطه ذیل برای یافتن IRR استفاده می‌نماید:

در جدول زیر نحوۀ استفاده از فرمول اکسل نمایش داده شده است:

تابع SLN

تابع (SLN)، استهلاک یک دارایی را با استفاده از روش خط مستقیم محاسبه مي‌كند.
نحوه بیان این تابع به‌صورت ذیل است:

 در تابع فوق COST، ارزش دارایی،  SALVAGE، ارزش اسقاط و LIFE PERIOD، بیانگر عمر مفید است.
فرمول مورد محاسبه اکسل به شرح ذیل است:        

   
C = قیمت خرید دارایی (بهای تمام شده دارایی)
S = ارزش اسقاط در پایان عمر مفید دارایی
T = عمر مفید دارایی بر حسب سال
Bt = ارزش دفتری دارایی در پایان سال t
مثال: ماشینی به قیمت يك‌میلیون‌ریال خریداری شده است، پیش‌بینی می‌شود عمر مفید آن 10 سال و ارزش اسقاطی آن 20000ریال باشد. استهلاک آن را به روش خط مستقیم محاسبه كنيد؟ در جدول زیر نحوه استفاده از فرمول اکسل نمایش داده شده است:

کانون نهادهای سرمایه‌گذاری ایران

تابع (NPV)، ارزش حال خالص جریان‌های نقدی را با فواصل زمانی یکسان (که جریان‌های نقدی در آخر هر دوره تحصیل می‌شود) محاسبه می‌کند. فرض اولین جریان نقدی یک دوره بعد از زمان محاسبه تحصیل می‌شود.

نحوه بیان فرمول در اکسل به‌صورت ذیل است:

در این فرمول فوق RATE سود جریان نقدی، VALUE میزان ارزش جریان‌های نقدی در دوره‌های مختلف است.
شما می‌توانید در فواصل زمانی جریان نقدی ورودی و جریان نقدی خروجی را توسط علائم مناسب مشخص کنید.
در صورتی که جریان نقدی صفر باشد، می‌توان آن را به‌صورت صفر وارد کرد یا آن را با علامت ویرگول نشان داد. از تابع NPV مستقیما نمی‌توان ارزش حال خالص جریان‌هایی که در اول دوره‌ها تحصیل می‌شوند به‌دست آورد. اما می‌توان ابتدا ارزش حال را با فرمول NPV محاسبه كرد و سپس ارزش آتی را به‌صورت یک دوره ای به‌دست آورد. به عبارت دیگر حاصل تابع NPV را در FV یک دوره ای قرار دهید.
در جدول زیر نحوه استفاده از فرمول اکسل نمایش داده شده است:

تابع XNPV

تابع (XNPV)، ارزش حال حاضر خالص یکسری جریان‌های نقدی با فواصل زمانی نامساوی را محاسبه می‌کند.

 نحوه بیان فرمول در اکسل به‌‌صورت ذیل است:

RATE نرخ تنزیل سالانه است که برای تنزیل ‌جریان‌های نقدی اعمال می‌گردد. در فرمول فوق Value ارزش جریان‌های نقدی هر دوره و Date تاریخ متناظر با جریان‌های نقدی است. راه مطمئن برای استفاده از این تابع ایجاد یک جدول حاوی تاریخ‌ها و جریان‌های نقدی است. در صورتی که در دوره اول جریان نقدی نداشته باشیم، لازم است عدد صفر در سلول مربوط به اولین دوره وارد شود تا اکسل بتواند زمان تنزیل را به درستی تشخیص دهد. مثال: جریان‌های نقدی پروژه‌ای به شرح ذیل است. XNPV آن را با نرخ 15‌درصد محاسبه كنيد؟ در این مثال تاریخ‌ها در محدوده A1:A4 و جریان‌های نقدی در محدوده B1:B4 قرار دارند و استفاده از محدوده‌ها در فرمول به این صورت (B1:B4,A1:A4,ا0.15) است. در این تابع ترتیب قرار‌گرفتن جریان‌های نقدی مهم نیست، زیرا اکسل بر اساس فاصله زمانی، تاریخ یک جریان نقدی با تاریخ اولین جریان نقدی را تنزیل می‌کند. در جدول زیر نحوه استفاده از فرمول اکسل نمایش داده شده است: 

تابع IRR

تابع (IRR)، این تابع نرخ بازده داخلی یکسری از جریان‌های نقدی را محاسبه می‌کند. جریان‌های نقدی باید در دوره‌های زمانی برابر و در یک جهت باشند. (اولین جریان نقدی اول، دومین جریان نقدی دوم، و....) اما می‌توانند مساوی نباشند. همچنین باید حداقل شامل یک جریان نقدی منفی و یک جریان نقدی مثبت باشند. نحوه بیان فرمول در اکسل به‌صورت ذیل است:

IRR (Value,Guess=
در این فرمول VALUE یک مجموعه یا محدوده ای از جریان‌های نقدی است.این تابع را می‌توان به‌صورت (IRR({-100,110}0 = اجرا کرد که وجود پرانتزها جهت تبدیل جریانات به یک مجموعه ضروری است یا به‌ صورت IRR (G6:G7)7 = اجرا كرد که G6:G7 شامل مجموعه جریان‌های نقدی است. QESS به معنی یک حدس اختیاری است. که درصورت عدم وارد كردن آن، اکسل با یک حدس 10‌درصد شروع کرده و تلاش می‌کند یک جواب دقیق تا 00001/0‌ درصد را با استفاده از یک روش تکرار به ‌دست آورد. اگر با 20 بار تلاش نتواند آن را انجام دهد پیغام #NUM ظاهر می‌شود.
نکته: در صورتی که جواب دور از آنچه شما انتظار دارید باشد حدس اولیه متفاوتی را وارد کنید. به یاد داشته باشید جوابی که به دست آورده‌اید متناسب با دوره زمانی جریان‌های نقدی است یعنی اگر از جریان‌های نقدی ماهانه استفاده شود نرخ بازده داخلی محاسبه شده نرخ ماهانه خواهد بود.
در جدول زیر نحوه استفاده از فرمول اکسل نمایش داده شده است:

کانون نهادهای سرمایه‌گذاری ایران

تابع NPER تعداد پرداختی‌‌های یک سالواره ثابت را که می‌تواند مربوط به پرداخت یک وام یا مربوط به یک انباشت مبالغ دوره‌ای معینی برای ایجاد یک مبلغ آتی کل باشد، محاسبه ‌می‌کند.نحوه بیان فرمول NPER به‌‌صورت ذیل می‌باشد:

در این تابع NPER تعداد دوره‌هایی است که باید مبلغ مورد نیاز برای پرداخت یک وام یا مبلغ انباشته پولی به‌صورت دوره‌ای پرداخت شود تا در پایان سالواره به همان مبلغ مورد نیاز برسد. RATE نرخ ماهانه، سه ماهه، شش ماهه، یا سالانه است. PMT میزان پرداخت‌های یک سالواره ثابت مربوط به یک وام یا مربوط به انباشت دوره‌ای مبلغ معینی که جهت رسیدن به مبلغ مورد نیاز، پرداخت می‌شود و PV میزان ارزش حال یک عایدی منفرد در اول دوره است. FV ارزش یک عایدی منفرد آتی است. TYPE نوع سالواره است که بر دو نوع است: اول دوره‌ای و پایان دوره‌ای. TYPE به طور مرسوم صفر در نظر‌گرفته می‌شود. در فرمول دو ورودی اخیر یعنی FV و TYPE اختیاری هستند و در صورت حذف مقدارشان صفر در نظر‌گرفته می‌شود. در جدول زیر نحوه استفاده از فرمول اکسل نمایش داده شده است:

تابع نرخ سود (RATE)

تابع (RATE)، نرخ بهره دوره‌ای مربوط به یک وام که می‌تواند با یک تعداد معینی از پرداخت‌های دوره‌ای معادل پرداخت شود محاسبه می‌کند.

به بیان دیگر این نرخ، بازدهی را که برای به‌دست آوردن مبلغ لازم برای پرداخت وام با ‌استفاده از سرمایه‌گذاری‌های دوره‌ای مشخص تناسب دارد نشان می‌دهد. نحوه بیان فرمول به‌صورت ذیل می‌باشد:

در این فرمول RATE نرخ، FV مبلغ ارزش آتی در پایان سالواره است. PV میزان پرداخت اولیه، NPER تعداد دوره‌های پرداخت و TYPE نوع پرداخت است. ورودی آخر این فرمول اختیاری است یعنی حدس (اینکه نرخ چه نرخی ممکن است باشد) و TYPE و FV اگر حذف شوند مقدارشان صفر در نظر‌گرفته می‌شود. اگر حدس حذف شود مقدارش 10‌درصد در نظر‌گرفته می‌شود. اگر نرخ همگرا نشود حدس‌های مختلفی را باید امتحان کرد. اگر نرخ همگرا باشد حدس معمولا بین 0‌درصد تا 100‌درصد می‌باشد. در این مساله برای این که خروجی مثبت باشد یک علامت منها پشت تایپ می‌شود. در جدول زیر نحوه استفاده از فرمول اکسل نمایش داده شده است:

تابع (IPMT) بخشی از هر قسط را که بابت فرع وام در دوره معین است، محاسبه می‌نماید. نحوه بیان فرمول به صورت ذیل است:

در این تابع (IPMT) میزان پرداخت‌‌ بابت فرع وام (PER) دوره پرداخت و NPERE تعداد کل دوره‌های پرداختی، PV ارزش فعلی، FV ارزش آتی  و TYPE نوع سالواره است. دو ورودی آخر فرمول، اختیاری هستند و اگر حذف شوند مقدارشان صفر در نظر‌گرفته می‌شود.  مثال: وامي به مبلغ 6‌ميليون‌ريال با نرخ 7‌درصد سالانه  با  20  قسط سالانه بازپرداخت می‌شود فرع پرداختی در قسط دوره 10 را محاسبه كنيد؟ در جدول زیر نحوه استفاده از فرمول اکسل نمایش داده شده است:
برای اینکه خروجی مثبت باشد، باید علامت منها پشت FV تایپ شود.
 

تابع (CUMIPMT)، فرع انباشته اقساط متوالی یک وام را محاسبه می‌کند. نحوه بیان فرمول در اکسل به‌‌صورت ذیل است:

RATE نرخ یا سود وام‌گرفته شده، NPER تعداد کل دوره‌های پرداختی، PV ارزش فعلی، START-PERIOD و END-PERIOD ابتدا و انتهای دوره‌ای است که بهره (فرع) انباشته برای آن محاسبه می‌شود و TYPE نوع سالواره است. ورودی آخر فرمول، اختیاری است و اگر حذف شود مقدارش صفر در نظر‌گرفته می‌شود.
برای این‌که خروجی مثبت باشد باید علامت منها پشت فرمول قرار گیرد.
مثال: شما یک وام به مبلغ 10,000‌دلار با سود 8‌درصد دارید و می‌خواهید آن را به صورت 10 قسط سالانه یکسان با شروع یک سال از زمان حال پرداخت كنيد. شما چه مقدار سود انباشته را به عنوان بخشی از پرداخت اقساط سوم تا ششم در ازای وام‌گرفته شده پرداخت خواهید کرد؟ برای پیدا کردن پاسخ در این فرمول

قرار داده می‌شود. پاسخ 2333 است که مجموع فرع‌های اقساط سوم تا ششم خواهد بود.
در جدول زیر نحوه استفاده از فرمول اکسل نمایش داده شده است:

تابع PPMT

تابع (PPMT)، بخشی از هر قسط را که بابت اصل وام در دوره معین است، محاسبه می‌کند. نحوه بیان فرمول در اکسل به صورت ذیل است:

در عبارت فوق، RATE نرخ یا سود وام، PER دوره‌ پرداخت، NPER تعداد کل دوره‌های پرداخت اقساط، PV ارزش فعلی، FV ارزش آتی و TYPE نوع سالواره است. دو ورودی آخر فرمول، اختیاری هستند و در صورتی که حذف شوند مقدارشان صفر در نظر‌گرفته می‌شود.
مثال: وامی به مبلغ 10,000 با نرخ 8‌درصد به مدت 10 سال به صورت ماهانه از بانک دریافت شده است پرداختی بابت اصل وام را در دوره سوم محاسبه كنيد؟

در جدول زیر نحوه استفاده از فرمول اکسل نمایش داده شده است:

تابع ارزش حال (Present value)

تابع ارزش حال (PV)، ارزش حال یک سالواره ثابت را محاسبه مي‌‌كند. شما می‌‌توانید جریان نقدی اضافی که در آخر سالواره تحصیل می‌شود را نیز لحاظ کنید. سالواره یک اصطلاح عمومی برای پرداخت‌ها یا دریافت‌های منظم دوره‌ای است که این دریافت‌ها و پرداخت‌ها می‌تواند ماهانه، هفتگی یا هر دوره زمانی دیگر باشد. اقساط بانکی نوعی از سالواره است.

نحوه بیان فرمول PV در اکسل به‌صورت ذیل است:

که در عبارت فوق، PV ارزش حال،   RATE نرخ ماهانه، سه ماهه، شش ماهه و سالانه بسته به اینکه سالواره‌ها در چه دوره زمانی در نظر‌گرفته می‌شوند، nper تعداد دوره‌ها،   pmt پرداختی در هر دوره از سالواره، fv ارزش جریان نقدی که در آخرین دوره سالواره تحصیل می‌شود و  type نوع سالواره است. سالواره‌ها به دو نوع اول دوره‌ای و پایان دوره‌ای تقسیم می‌شوند. در سالواره‌های مرسوم   type مساوی صفر فرض می‌شود. دو مورد آخر تابعpv  اختیاری هستند و در صورت حذف آنها مقدارشان صفر در نظر‌گرفته می‌شود.
مثال: فرض کنید یک وام با اقساط ماهانه یک میلیون‌تومانی را با نرخ ماهانه 1‌درصد بپردازید، اگر کل اقساط پرداختی شما 18 قسط باشد میزان وام چقدر است؟

يا

لطفا توجه داشته باشید که جداگر اکسل شما به جای ; ممکن است , باشد. برای اینکه خروجی مثبت باشد می‌توان PMT را با یک علامت منفی پشت آن تایپ کرد.
در جدول زیر نحوه استفاده از فرمول اکسل نمایش داده شده است:

فرمولی که اکسل برای محاسبه ارزش حال از آن استفاده می‌کند، به‌صورت ذیل است: 

که در فرمول فوق PV ارزش حال،   RATE نرخ، NPER تعداد دوره‌ها،    PMT پرداختی در هر دوره، TYPE نوع وام (پرداختی است) و FV ارزش آتی است.

تابع ارزش حال(FV)، ارزش آتی یک سالواره ثابت را محاسبه می نماید. شما می‌توانید جریان نقدی اضافی را که در زمان حال سالواره حاصل می‌شود، لحاظ کنید. با قرار دادن ارزش سالواره برابر با صفر می‌توان ارزش آتی یک جریان نقدی در زمان حال را محاسبه كرد.

نحوه بیان فرمول FV به‌صورت ذیل می‌باشد:

در عبارت فوق FV به معنای ارزش آتی است و RATE به معنای نرخ ماهانه، سه ماهه، شش ماهه و سالانه است بسته به اینکه سالواره‌ها در چه زمانی در نظر‌گرفته می‌شوند و NPER تعداد دوره‌ها است و PV ارزش جریان نقدی را در زمان حال حاضر در یک دوره سالواره تعیین می‌کند و TYPE نوع سالواره می‌باشد.
سالواره‌ها دو نوع هستند؛ یکی اول دوره‌ای و دیگری پایان دوره‌ای. در سالواره‌ها عمدتا TYPE را صفر در نظر می‌گیرند.
دو مورد آخر در فرمول که شامل نوع و ارزش نقدی در زمان حال است، اختیاری هستند و اگر حذف شوند، مقدارشان برابر با صفر در نظر‌گرفته می‌شود.

لطفا توجه داشته باشید که جداگر اکسل شما به جای«;» ممکن است «,» باشد.
در جدول زیر نحوه استفاده از فرمول اکسل نمایش داده شده است: 

تابع اقساط(PMT)

تابع اقساط، پرداختی های یک سالواره ثابت را که می‌تواند مربوط به یک وام یا مربوط به انباشت دوره‌ای مبلغ معینی باشد محاسبه مي‌‌كند.
 

نحوه بیان فرمول   به‌صورت ذیل است:
در این فرمولPMT  برابر با میزان پرداخت‌های مربوط به یک سالواره مشخص می‌باشد.RATE  نرخ ماهانه، سه ماهه، شش ماهه یا سالانه است.  NPER  مربوط به تعداد دوره‌ها است، PV ارزش حال یک عایدی منفرد  در اول دوره است و FV ارزش یک عایدی منفرد آتی است.TYPE  بیانگر نوع سالواره است. سالواره‌ها بر دو نوع هستند: اول دوره‌ای و پایان دوره‌ای. به طور مرسوم سالواره‌ها پایان دوره‌ای هستند که TYPE صفر فرض می‌شود.  در فرمول دو ورودی آخر اختیاری هستند و اگر حذف شوند مقدارشان صفر در نظر‌گرفته می‌شوند.
 مثال: اقساط یک وام 10000000‌‌تومانی با نرخ سالانه 12‌درصدی را که طی 10 قسط  سالانه پرداخت می‌شود به‌دست آورید.

 
لطفا توجه داشته باشید که جداگر اکسل شما به جای «؛» ممکن است «،» باشد. برای این که خروجی مثبت باشد باید یک علامت منفی پشت تایپ کرد. در جدول زیر نحوه استفاده از فرمول اکسل نمایش داده شده است: 

کانون نهادهای سرمایه‌گذاری ایران

رحمان آخشی جان
ابزار مشتقه جزو ابزار مديريت ريسك در بازارهاي مالي قلمداد مي‌شود. ‌اين ابزارها به تناسب رشد و توسعه سرمايه‌گذاري چه در بازارهاي واقعي و چه در بازارهاي مالي جهت پوشش ريسك سرمايه‌گذاري و به طور عمده ريسک قيمت رشد پيدا كرده‌اند.

همزمان با بررسي بودجه 89 در مجلس شوراي اسلامي، شركت بورس به كنكاش و بررسي لايحه ارائه شده از سوي دولت پرداخته است؛ اين تحليل كه پيش از بررسي لايحه در صحن علني منتشر شده است، حاوي پيشنهادهايي در خصوص حمايت از شركت‌هاي بورسي در سال آينده است؛

سالي كه طي آن قرار است جراحي بزرگ اقتصاد ايران از طريق هدفمندسازي يارانه‌ها صورت گيرد.شركت بورس در اين گزارش با ارائه 11 پيشنهاد، در تلاش براي كاهش اثرات اجراي هدفمندسازي يارانه‌ها و اعمال سياست‌هاي حمايتي از شركت‌هاي واگذار شده و شركت‌هاي در جريان واگذاري برآمده است. اولويت‌دهي به بازپرداخت بدهي دولت به بانك‌هاي دولتي واگذار شده، ارائه نرخ‌هاي ترجيحي به بورسي‌ها، حضور نمايندگاني از بازار سرمايه‌ در صندوق توسعه ملي و اولويت‌دهي به شركت‌هاي بورسي در استفاده از منابع اين صندوق، از جمله اين پيشنهادها است.
گزارش اختصاصي دنياي اقتصاد
پيشنهادهاي 11 گانه «بورس» براي بودجه 89
گروه بورس- همزمان با بررسي بودجه سال 89 در كميسيون تلفيق مجلس شوراي اسلامي، بورس اوراق بهادار تهران به كنكاش و بررسي دقيق در بودجه ارائه شده دولت براي سال آينده پرداخته است.
هر چند اين بررسي در فاصله زماني كوتاه ارائه بودجه به مجلس شايد تحليلي كلي از وضعيت درآمد دولت را در سال آتي به نمايش بگذارد، اما ماحصل اين بررسي‌ها در گزارشي مفصل در اختيار مركز پژوهش‌هاي مجلس قرار گرفته است. گزارش بورس در مورد بودجه در دو بحث بررسي كليات بودجه 89 و تحليلي بر لايحه بودجه سال آينده از ديدگاه بازار سرمايه مجموعا در 100 صفحه تدوين و در اختيار مركز پژوهش‌ها و كميسيون تلفيق مجلس قرار گرفته است. در گزارش تحليلي از ديدگاه بازار سرمايه، 11 پيشنهاد‌ در خصوص اولويت‌دهي به شركت‌هاي بورسي در بهره‌مندي از بودجه ارائه شده است. پرداخت بدهي دولت به بانك‌هاي وارد شده به بورس، اولويت بهره‌مندي شركت‌هاي بورس از قيمت‌هاي ترجيحي و استفاده اين شركت‌ها از 30درصد درآمد حاصل از آزادسازي نرخ حامل‌هاي انرژي، عدم دريافت 40 درصد سود ابرازي شركت‌هاي دولتي واگذار شده از سوي دولت، عضويت اعضاي بازار سرمايه در هيات امناي صندوق توسعه ملي و ... از جمله پيشنهادهاي بورس به مجلس براي حمايت از شركت‌هاي پذيرفته شده در بورس است. نسخه‌اي از گزارش تحليلي بر لايحه بودجه سال 1389 از ديدگاه بازار سرمايه كه از سوي معاونت مطالعات اقتصادي و توسعه بازار شركت بورس اوراق بهادار تهران منتشر شده در پي مي‌آيد.

پيشنهادهاي 11گانه «بورس» براي بودجه 89
لایحه بودجه سال 1389 زمانی به مجلس تقدیم می‌شود که توجه همزمان به برنامه پنجم توسعه و سیاست‌های کلی آن، خصوصی‌سازی و لایحه هدفمند کردن یارانه‌ها در آن الزامی به نظر می‌رسد.
در این چارچوب، هدفمند كردن یارانه‌ها و عمل بر پایه برنامه پنجم توسعه از جمله اولویت‌هایی است كه در دستور كار دولت قرار‌گرفته و در لایحه بودجه نقش برجسته‌ای دارد و در صورت تصویب مجلس شورای اسلامی، شاهد تاثیرات مهمی در آن خواهیم بود. از دیگر نكات بودجه سال 89، تنظیم آن بر پایه فروش هر بشكه نفت خام به بهای 65‌دلار و نرخ ارز 985‌تومان است. طبق پیش‌بینی موسسات EIU و US Department of Energy Estimates قیمت نفت در سال 2010 به طور متوسط 51 و 75/57‌دلار در هر بشکه برآورد شده است.
نكته قابل توجه دیگر، پیش‌بینی تاسیس صندوق توسعه ملی در احکام ماده واحده و تشکیل سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها در بودجه شرکت‌های دولتی است که در این گزارش به آن‌ها پرداخته می‌شود.
در این گزارش، اندازه و حجم دولت، وضعیت شرکت‌های دولتی، واگذاری شرکت‌های دولتی، بهره مالکانه و مالیات نقل و انتقال سهام که از جمله موارد مرتبط با بازار سرمایه در بودجه سنواتی است، نیز مورد بررسی قرار می‌گیرد.

1 - اندازه و حجم دولت بر اساس لایحه بودجه سال 1389
مهم‌ترین شاخص برای ارزیابی اندازه و حجم دولت در اقتصاد کشور، بررسی وضعیت تعداد و حجم بودجه شرکت‌های دولتی در بودجه کل کشور و مقایسه آن با بودجه کل کشور و تولید ناخالص داخلی است.
بر اساس آمار جدول (1) تعداد و حجم بودجه شرکت‌های دولتی، بانک‌ها و موسسات انتفاعی وابسته به دولت مندرج در قانون بودجه در سال‌های 1380 تا 1383 (پایان برنامه‌ سوم) افزایش یافته و از 504 شرکت به 523 شرکت و حجم بودجه آن‌ها نیز با رشد 7/112‌درصدی از289,722‌میلیارد ریال به 616,204‌میلیارد ریال رسیده است.
تعداد شرکت‌های دولتی طی سال‌های 1384 تا 1387 هم کم و بیش از روند ثابتی برخوردار بوده است. اما حجم بودجه شرکت‌های دولتی طی این مدت 112‌درصد افزایش یافته است که بخشی از آن ناشی از افزایش قیمت‌ها و بخش دیگر مربوط به اجرای پروژه‌های توسعه‌ای در شرکت‌های دولتی است.
همچنین حجم بودجه شرکت‌های دولتی در قانون بودجه سال 1389 نسبت به سال 1388، 35‌درصد افزایش داشته و از 1,974,192‌میلیارد ریال به 2,692,247‌میلیارد‌ريال رسیده است که این رقم حدود 73‌درصد از بودجه کل کشور را شامل می‌شود.
البته حدود 520‌هزار‌ميليارد ریال از افزایش بودجه شركت‌های دولتی متاثر از افزايش قيمت نفت و مبلغ 320‌هزار‌میلیارد ریال هم مربوط به هدفمندسازي یارانه‌ها است كه اگر اين دو عدد از بودجه شركت‌ها خارج شود، رشد بودجه شركت‌هاي دولتي حدود 5/1‌درصد خواهد بود. همچنین از تعداد شركت‌هاي دولتي نسبت به سال پیش، 50 شركت کاسته شده است.
از شاخص‌های مهم دیگر برای بررسی حجم و اندازه دولت، نسبت‌ بودجه از تولید ناخالص داخلی به قیمت جاری است. در قانون برنامه چهارم توسعه‌، مقرر شده بود نسبت بودجه کل کشور به تولید ناخالص داخلی به‌طور متوسط سالانه 2‌درصد کاهش یابد به نحوی ‌که در پایان برنامه چهارم توسعه، این نسبت به میزان 10‌درصد کمتر از سال پایه (1383) باشد. عملکردها نشان می‌دهد که نه تنها این امر تحقق نیافته ، بلکه این نسبت در سال آخر برنامه چهارم در مقایسه با سال 1383، بیش از 10‌درصد افزایش داشته است.
در جدول (2) نسبت بودجه عمومی دولت، بودجه شرکت‌ها، بانک‌ها و موسسات انتفاعی وابسته به دولت و بودجه کل کشور به تولید ناخالص داخلی به قیمت جاری ارائه شده است. یادآوری می‌شود، تاکنون ارقام تولید ناخالص داخلی سال 1387 ارائه نشده است و محاسبات این گزارش برای تولید ناخالص داخلی سال‌های 1387، 1388 و 1389، بر اساس برآورد و پیش‌بینی‌ها ارائه شده است. بر این اساس، نسبت بودجه عمومی دولت به تولید ناخالص داخلی تا سال 84 روندی صعودی داشته است اما از سال 84 به بعد این روند تغییر کرده است به طوری ‌که از 1/36‌درصد در سال 1384به 7/26‌درصد در سال 1388 رسیده است. البته این نسبت در لایحه بودجه سال 1389، به 28‌درصد افزایش یافته که حاکی از گسترش بخش عمومی در اقتصاد کشور است. اما نکته‌ مهم، نسبت بودجه شرکت‌های دولتی به تولید ناخالص داخلی است که از 4/50‌درصد در سال 1382 به 5/58‌درصد در سال 1389افزایش یافته است. رشد این شاخص حاکی از گسترش تسلط تصدي‌گري‌هاي بخش عمومي‌ بر اقتصاد کشور است. همچنین سهم بودجه کل کشور از تولید ناخالص داخلی نیز از حدود 2/76‌درصد در سال 1382 به بیش از 80‌درصد در سال 1389 افزایش یافته که نشان‌دهنده بزرگ‌تر شدن حجم دولت طی سال‌های اخیر است.
بودجه‌ عمومی دولت بیانگر اعمال وظایف حاکمیتی دولت و بودجه شرکت‌های دولتی به نوعی حاکی از تصدی‌گری دولت و جایگزینی دولت به جای بخش خصوصی در اقتصاد است. بر این اساس افزایش نسبت بودجه عمومی دولت و بودجه شرکت‌های دولتی به تولید ناخالص داخلی بیانگر افزایش دخالت دولت در اقتصاد در حوزه‌های حاکمیتی و تصدی‌گری است.

بر اساس بند (الف) سیاست‌های ابلاغی اصل44 قانون اساسی، دولت مکلف شده است نه تنها در موارد خارج از صدر اصل44، فعالیت جدیدی شروع نکند بلکه باید حداکثر تا پایان برنامه‌ چهارم توسعه، نسبت به واگذاری تمام فعالیت‌هایی که مشمول عناوین صدر این اصل نباشد (شامل فعالیت‌های قبلی و بهره‌برداری از آن) به بخش‌های تعاونی، خصوصی و عمومی غیردولتی اقدام کند. با توجه به این که سال 1388 سال پایانی برنامه‌ چهارم توسعه خواهد بود، دولت باید تا پایان سال 1388، 80‌درصد از این فعالیت‌ها را به بخش‌های غیردولتی واگذار نماید که با توجه به وضعیت شاخص‌های مطرح شده در جدول 2 و آمار واگذاری‌ها، این امر تحقق نیافته است.
2. وضعیت شرکت‌های دولتی در لایحه بودجه سال 1389
اگر چه تعداد شرکت‌های دولتی، بانک‌ها و موسسات انتفاعی وابسته به دولت با توجه به واگذاری‌‌های سال‌جاری، از 510 به 460 شرکت کاهش یافته، اما بودجه آن‌ها 5/35‌درصد افزایش پیدا کرده است. از 460 شرکت دولتی موجود در لایحه بودجه سال 1389هم تعداد 347 شرکت سودده و 113 مورد زیان‌ده هستند درحالی‌که این نسبت در بودجه سال 1388، به ترتیب 420 و 90 مورد بوده است.

همچنین سهم بودجه شرکت‌های سود‌ده از کل بودجه شرکت‌های دولتی در لایحه بودجه سال 1389، حدود 5/94‌درصد است که نسبت به سال قبل 47‌درصد رشد یافته است. در مقابل، بودجه شرکت‌های زیان‌ده از 5/16‌درصد در سال 1388 به 5/8‌درصد در لایحه بودجه سال 1389 کاهش یافته است.
3. واگذاری شرکت‌های دولتی در لایحه بودجه سال 1389
یکی از ابزارهای مهم در اختیار قوه‌ مجریه برای اجرایی کردن سیاست‌های کلی اصل44، لایحه‌ بودجه‌ کل کشور است به‌گونه‌ای که با بررسی وضعیت شرکت‌های دولتی در بودجه‌ عمومی دولت و سند پشتیبان شرکت‌های دولتی، می‌توان میزان اجرایی شدن سیاست‌های کلی اصل44 و واگذاری شرکت‌های دولتی را به‌طور سالانه تحلیل کرد.
همان‌طور که بیان شد، تعداد کل شرکت‌های دولتی در لایحه‌ بودجه‌ سال 1389، 460 شرکت تعیین شده است که 50 شرکت نسبت به قانون بودجه سال 1388 کاهش داشته است. اما در مقابل کاهش تعداد شرکت‌ها، منابع و مصارف بودجه شرکت‌های دولتی نسبت به سال گذشته افزایش چشمگیری داشته که ناشی از اجرای لایحه هدفمند کردن یارانه‌ها و پیش بینی افزایش قیمت حامل‌های انرژی است. همچنین با تاسیس سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها، حجم بودجه شرکت‌های دولتی 320‌هزار‌میلیارد ریال افزایش یافته است که رقم مهمی در بودجه شرکت‌های دولتی محسوب می‌شود (سهم 12‌درصدی از کل بودجه شرکت‌های دولتی در لایحه بودجه 1389).

همچنین با توجه به اجرای قانون سیاست‌های کلی اصل44 قانون اساسی مبنی بر واگذاری تمام سهام شرکت‌های خارج از صدر اصل44 و واگذاری 80‌درصد از سهام شرکت‌های صدر اصل44، تعداد شرکت‌های دارای مصوبه واگذاری از 293 شرکت در سال 1388 به 265 شرکت در لایحه بودجه سال 1389 کاهش یافته است که از این میان، 196 شرکت سودده و 69 شرکت زیان‌ده هستند. البته این کاهش به معنی واگذاری همه این شرکت‌ها در سال 1388 نیست. زیرا بعضی از شرکت‌ها از فهرست شرکت‌های دارای مصوبه واگذاری حدف شده و شرکت دولتی قلمداد شده‌اند.
جدول شماره 4 ارقام مصوب قانون بودجه 1388 و لایحه بودجه 1389 را در مورد واگذاری شرکت‌های دولتی نشان می‌دهد.
بر این اساس و با توجه به عملکرد واگذاری در سال‌جاری، درآمدهای حاصل از واگذاری شرکت‌های دولتی از رقم 117,000‌میلیارد مصوب در قانون بودجه سال 1388، به 75,000‌میلیارد ریال کاهش یافته که در مجموع 36‌درصد کاهش دارد. البته بخش عمده این کاهش ناشی از حذف ردیف‌های واگذاری سهام شرکت‌های دولتی به سازمان تامین اجتماعی به منظور افزایش حقوق بازنشستگان و منابع حاصل از واگذاری طرح‌های تملک دارایی‌های سرمایه‌ای است.
4. واگذاری شرکت‌های دولتی از طریق بورس اوراق بهادار
بر اساس قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل44 قانون اساسی، واگذاری از طریق بورس اوراق بهادار به عنوان روش اصلی واگذاری سهام شرکت‌های دولتی تعیین شده است. از این رو بخش عمده‌ای از واگذاری‌های سهام شرکت‌های دولتی از جمله واگذاری در قالب رد دیون، واگذاری به کارگران بنگاه‌ها، جوایز صادراتی و سهام عدالت نیز از طریق بورس اوراق بهادار صورت می‌گیرد. به‌گونه‌ای که نسبت واگذاری سهام شرکت‌های دولتی از طریق بورس اوراق بهادار تهران نسبت به کل واگذاری‌هادر سالجاری، حدود 97‌درصد بوده است.

5. سود سهام شرکت‌های دولتی
اگر چه دریافت سود سهام دولت در شرکت‌های دولتی باید طبق مواد 90 و 240 اصلاحیه قانون تجارت باشد. اما در سال‌های گذشته، با نقض قانون تجارت، سود طبق تبصره‌های قانون بودجه دریافت شده است و در سال 1389 نیز ردیف‌های لایحه‌ بودجه در این زمینه پیش‌بینی شده است. براساس تبصره‌های قانون بودجه سنوات اخیر، شرکت‌های دولتی موظفند حداقل 40‌درصد از سود ویژه ابرازی (سود ویژه) خود را به دولت پرداخت کنند.
جدول (6)، ردیف‌های مربوط به پرداخت سود شرکت‌های دولتی به بودجه عمومی دولت را نشان می‌دهد.
نکته مهم در این جدول، کاهش 60‌درصدی سود ابرازی (40‌درصد سود ویژه و سود سهم دولت) کلیه شرکت‌های دولتی و افزایش 160‌درصدی سود ابرازی (40‌درصد سود ویژه) سال جاری شرکت ملی نفت ایران – وصول ماهانه یک دوازدهم- است که ناشی از برآورد بالای درآمدهای نفتی است.
طبق لایحه بودجه سال 1389، سود سهام شرکت‌های دولتی در سه ردیف مذکور در جدول (6) حدود 151,580‌میلیارد ریال پیش‌بینی شده است که 70‌درصد آن متعلق به شرکت ملی نفت ایران است. کل سود شرکت‌های دولتی هم حدود 7/11‌درصد از منابع بودجه عمومی کشور را تشکیل می‌دهد که با کنار گذاشتن سود شرکت ملی نفت ایران، این رقم به 6/3‌درصد کاهش می‌یابد که این امر بیانگر نقش بالای بخش نفت در منابع بودجه عمومی دولت است.

6. مالیات اشخاص حقوقی (دولتی و غیر دولتی)
مالیات شرکت‌های دولتی باید طبق ماده 105 قانون مالیات‌های مستقیم و با نرخ 25‌درصد بر مبنای عملکرد سال قبل آن‌ها اخذ شود. ولی طبق تبصره‌های قوانین بودجه سال‌های اخیر، مالیات شرکت‌های دولتی به‌صورت علی‌الحساب اخذ شده است، به این ترتیب که به جای اخذ مالیات از عملکرد سال گذشته شرکت، هر ماه معادل مالیات پیش‌بینی شده در همان سال به‌صورت علی‌الحساب اخذ شده است. این عمل در واقع، استقراض دولت از شرکت‌های دولتی بوده و منجر به محدود شدن منابع مالی شرکت‌های دولتی می‌شود.
با توجه به شرایط فوق، جمع مالیات شرکت‌های دولتی یعنی مجموع ردیف‌های جدول (7) طبق لایحه بودجه سال 1389 حدود 195,874‌میلیارد ریال پیش‌بینی شده است که از رشد 36‌درصدی نسبت به سال قبل برخوردار است. از رقم یاد شده، 35‌درصد مربوط به مالیات شرکت ملی نفت ایران و 37‌درصد مربوط به مالیات شرکت‌های غیر دولتی است. به‌‌علاوه، درآمد مالیاتی حدود 15‌درصد از منابع بودجه عمومی دولت را تشکیل می‌دهند. نکته قابل توجه دیگر، افزایش 65‌درصدی مالیات شرکت‌های خصوصی است.
به هر حال باید مبنای پیش‌بینی‌ درآمدهای مالیاتی از اشخاص حقوقی مشخص شود. تنها ملاک مورد استفاده برای کم‌گویی یا بیش‌گویی درآمدهای مالیاتی دولت، عملکرد سال‌های گذشته است. در حالی‌که علاوه بر این ملاک، باید متغیرهای دیگری از جمله تولید ناخالص داخلی، وضعیت عمومی اقتصاد و پایه‌ها و نرخ‌های مالیاتی نیز در برآوردهای مالیاتی مورد ملاک قرار ‌گیرند. از این رو به قاطعیت نمی‌توان حکم به کاهش یا افزایش درآمد مالیاتی داد مگر اینکه بتوان از طریق شواهد و معیارهای دیگر نشان داد که در سال آینده مالیات‌ها متفاوت از میزانی است که دولت برآورد کرده است.
جدول (7) نشان می‌دهد که مالیات عملکرد شرکت ملی نفت ایران با سهم 35‌درصدی از کل مالیات اشخاص حقوقی، 160‌درصد رشد داشته که این امر به طور غیر مستقیم حاکی از وابستگی بخشی از درآمدهای مالیاتی به بخش نفت است.

7. مالیات نقل و انتقال سهام
مالیات نقل و انتقال سهام، در مجموعه مالیات بر ثروت و در بخش درآمدهای مالیاتی درآمدهای بودجه عمومی دولت طبقه‌بندی می‌شود. منشا این مالیات هم به‌طور عمده مربوط به‌گردش مالی معاملات بورس اوراق بهادار تهران است و بخش کمی از آن هم به نقل و انتقال سهام شرکت‌های خارج از بورس مربوط می‌شود. جدول زیر ارزش مصوب مالیات نقل و انتقال سهام را طی سال‌های 1383 تا 1389 و ارزش معاملات بورس اوراق بهادار تهران را نشان می‌دهد.
همان‌طور که بیان شد پیش‌بینی آمار مالیات‌ها در لایحه بودجه براساس عملکرد سال‌های قبل انجام می‌گیرد. بر این اساس، برای پیش‌بینی مالیات دریافتی از محل نقل و انتقال سهام در بورس اوراق بهادار تهران، از روند ارزش معاملات بورس طی سال‌ گذشته استفاده می‌شود. هرچند نوسان ارزش معاملات در بورس اوراق بهادار تهران بر اثر شرایط داخلی اقتصاد و عوامل خارجی، پیش‌بینی دقیق درآمد مالیاتی را با مشکل روبه‌رو می‌سازد.

همان‌طور که از جدول (8) مشاهده می‌شود، ارزش معاملات بورس اوراق بهادار طی دوره یاد شده از نوسان زیادی برخوردار بوده است. بنابراین، مالیات مصوب مربوط به آن هم با یک وقفه یک ساله، شاهد نوسان مشابهی بوده است. برای نمونه، رونق معاملات در سال 1383 باعث شده است تا در قانون بودجه سال 1384 درآمد مالیات نقل و انتقال 163‌درصد رشد داشته باشد. در لایحه بودجه سال 1389 هم با توجه به رشد ارزش معاملات بورس اوراق بهادار تهران طی 10 ماهه اول سالجاری، مالیات نقل و انتقال سهام 15‌درصد افزایش یافته است که با توجه به وضعیت حاکم بر بازار سرمایه منطقی به نظر می‌رسد.
البته بر اساس منحنی لافر پیش‌بینی می‌شود اگر نرخ مالیات نقل و انتقال سهام در راستای رونق بازار سرمایه کاهش یابد، افزایش حجم معاملات و گسترش ابزارهای جدید بازار سرمایه، می‌تواند منجر به افزایش درآمد دولت از این محل شود.
نکته‌ قابل تامل دیگر در این ارتباط، مزیت‌های بازار پول نسبت به بازار سرمایه در بخش مالی اقتصاد است.
معافیت‌های مالیاتی در نظر‌گرفته شده برای سود سپرده‌های بانکی و اوراق مشارکت، باعث جذاب‌تر شدن این بازار در شرایط برابر با بازار سرمایه شده است. به عبارت دیگر در شرایط ایجاد بازده یکسان، بازار پول جذابیت بیشتری از بازار سرمایه خواهد داشت که این عامل می‌تواند منجر به انتقال منابع از بازار سرمایه به بازار پول‌گردد.
8. بهره مالکانه
درآمد حاصل از بهره مالکانه دولت در طبقه‌بندی درآمدهای بودجه‌ای در بخش سوم ردیف 130408، تحت عنوان درآمد حاصل از بهره مالکانه و حقوق دولتی معادن تعریف شده است. در کتاب «نظام نوین بودجه‌ریزی در ایران، آشنایی با نظام آمارهای دولت» تعریف درآمد حاصل از مالکیت دولت به قرار زیر آمده است:
درآمد حاصل از مالکیت دولت شامل حق بهره‌برداری از دارایی‌های تولید نشده با منشاء طبیعی است که عرفاً اجاره نامیده می‌شود و به درآمد از دارایی هم مشهور است.
درآمد از دارایی زمانی دریافت می‌شود که واحدهای دولتی دارایی‌های مالی یا دارایی‌های تولید نشده خود را به سایر واحدها یا تشکل‌های دولتی یا غیردولتی واگذار می‌کنند. بهره مالکانه، حق‌الارض، سود و کارمزد سرمایه‌گذاری دولت، سود سهام و حق بهره‌برداری اجزای اصلی درآمد از دارایی هستند.
این درآمد ناشی از اموال و دارایی‌هایی است که در مالکیت دولت قرار دارند که از آن جمله می‌توان سود سهام شرکت‌های دولتی، سود اوراق مشارکت که از طرف شرکت‌های دولتی به خزانه دولت واریز می‌شود، سود و کارمزد وام‌های داخلی دولتی (طرح‌های عمرانی انتفاعی)، سود حاصل از سرمایه‌گذاری دولت در خارج از کشور و سایر درآمدهای حاصل از مالکیت دولت مانند انتقال مازاد درآمد موسسات انتفاعی وابسته به دولت اشاره کرد.
درآمد از دارایی با منشاء طبیعی هم، دارایی‌های تولید نشده هستند که به درآمد حاصل از حق واگذاری کانال‌های ماکروویو و فضاهای الکترومغناطیسی، حق استفاده از دارایی‌های مالی، حق بهره‌برداری از آب‌های کنترل نشده برای احیای اراضی با مقاصد تجاری، حق بهره‌برداری از جنگل‌ها و مراتع، حق بهره‌برداری از آبزیان، حق بهره‌برداری از دارایی‌های زیرزمینی و ذخائر سوخت‌های فسیلی و معدنی حق بهره‌برداری از مراتع و چرای دام، حق امتیاز و صدور مجوز ایجاد شبکه‌های ارتباطی (اینترنت) تقسیم می‌شوند. این درآمدها عموماً از منابع خدادای ناشی می‌شود.
همان‌طور که از جدول شماره (9) ملاحظه می‌شود، رقم مصوب برای بهره مالکانه در لایحه بودجه سال 1389، 850‌میلیارد ریال پیش‌بینی شده که نسبت به سال قبل تغییری ندارد.

یادآور می‌شود، اگرچه درآمد حاصل از بهره مالکانه و حقوق دولتی معادن رقم بسیار ناچیزی از کل درآمدهای عمومی دولت را تشکیل می‌دهد (حدود 1/0‌درصد) اما با توجه به سهم ارزش بازار صنایع استخراج کانه‌های فلزی (5/6‌درصد) و فلزات اساسی (73/15‌درصد) بر مبنای ارزش بازار 21/11/1388، تغییر ناگهانی در این درآمدها آثار زیادی بر بازار سرمایه خواهد داشت.
9. سیاست‌های کلی اصل44 قانون اساسی در لایحه بودجه 1389
اجرای سیاست‌های کلی اصل44 به طور قطع باید در قالب بودجه‌های سنواتی تبلور یابد. با توجه به تصویب قانون اجرای سیاست کلی اصل (44) و مصوبه هیات دولت در خصوص واگذاری شرکت‌های دولتی، فهرست شرکت‌های دارای مصوبه واگذاری از 295 شرکت در قانون بودجه سال 1388 به 265 شرکت در لایحه بودجه سال 1389 کاهش یافته است. البته این کاهش به معنای افزایش تعداد واگذاری‌ها نیست بلکه بعضی شرکت‌های دولتی از فهرست واگذاری‌ها خارج شده‌اند و این امر باعث کاهش تعداد شرکت‌های قابل واگذاری شده است. در ادامه موارد مطرح شده در لایحه بودجه سال 1389 در مورد اجرای قانون سیاست‌های کلی اصل44 قانون اساسی مورد بررسی قرار می‌گیرد.
تطبیق بودجه و سیاست‌های کلی اصل44
طبق بند 57 قانون بودجه سال 1388 کل کشور، دولت مکلف شده است به منظور افزایش شفافیت بودجه و امکان‌پذیر ساختن نظارت بر انطباق بودجه با سیاست‌های کلی نظام به ویژه سیاست‌های کلی اصل44 قانون اساسی، تا پایان خرداد ماه سال 1388 گزارش تطبیق بودجه 1388 با سیاست‌های مذکور را به مجلس شورای اسلامی تقدیم کند. همچنین در این بند دولت مکلف شده است تا لایحه بودجه 1389 را در چارچوب سیاست‌های کلی نظام همراه با گزارش به صورت برنامه یک ساله و چگونگی تطبیق بودجه با این سیاست‌ها تنظیم و به مجلس شورای اسلامی تقدیم کند. اما دولت تا این تاریخ گزارش‌های یادشده را ارائه نکرده است. بنابراین مقایسه تطبیقی لایحه بودجه با سیاست‌های کلی اصل44 قانون اساسی به راحتی امکان‌پذیر نیست.
ماده (90) قانون اصل44 در خصوص تامین مابه‌التفاوت قیمت‌های تکلیفی
بر اساس ماده 90 قانون اصل44، چنانچه دولت به هر دلیل قیمت فروش کالاها یا خدمات بنگاه‌های مشمول واگذاری و یا سایر بنگاه‌های بخش غیردولتی را به قیمتی کمتر از قیمت بازار تکلیف کند، مکلف است مابه‌التفاوت قیمت تکلیفی و هزینه تمام شده را تعیین و از محل اعتبارات و منابع دولت در سال اجرا پرداخت و یا از بدهی این بنگاه‌ها به سازمان امور مالیاتی کسر کند.
این حکم مشابه حکمی است که در بند (ج) ماده 39 قانون برنامه چهارم وجود دارد که البته منحصر به قیمت‌گذاری کالاها و خدمات عمومی و انحصاری و کالاهای اساسی بوده است. در لایحه بودجه 1389 در قسمت ردیف‌های متفرقه ذیل ردیف 52000 اعتبارات یارانه‌ها، مبلغ 2,500‌میلیارد ریال تحت عنوان تفاوت قیمت تعیین شده و تکلیف شده کالاها و خدمات – بند (ج) ماده 39 قانون برنامه چهارم توسعه- پیش‌بینی شده است که به دلیل عدم ارائه فهرست کالاها و شرکت‌ها، نمی‌توان آن را در راستای اجرای ماده (90) قانون اصل44 دانست، زیرا مشخص نیست این مبلغ برای بنگاه‌های مشمول واگذاری است یا برای سایر بنگاه‌های بخش غیر دولتی.
3.9 احکام ماده واحده لایحه بودجه 1389 در راستای اجرای قانون اصل44
به‌منظور اجرای سیاست‌های کلی اصل (44) قانون اساسی، در بند 8 ماده واحده لایحه بودجه 1389 به دستگاه‌هاي اجرايي اجازه داده مي‌شود به موارد زیر اقدام کنند:
1 - اموال منقول و غيرمنقول خود را به فروش رسانده و وجوه حاصل را به درآمد عمومي كشور نزد خزانه‌داري كل، موضوع رديف 210204 (منابع حاصل از فروش واگذاری سایر دارایی‌های مالی) جدول شماره 5 اين قانون واريز نمايند. معادل 100‌درصد از وجوه حاصل از محل اعتبار جزء 7 رديف 530000 (اعتبار متمرکز – درآمد – هزینه) جدول شماره 9 اين قانون، در اختيار دستگاه اجرايي ذي‌ربط ملي يا استاني قرار خواهد‌گرفت تا نود و پنج‌درصد آن را صرف اجراي طرح‌های تملك دارايي‌هاي سرمايه‌اي نيمه تمام مصوب، تجميع ساختمان‌های اداري و تبديل به احسن نمودن اموال مذكور و پنج‌درصد باقي مانده را صرف پرداخت كمك به تعاوني‌هاي مسكن و اعتبار كاركنان نمايند.
2 - طرح‌هاي تملك دارايي‌هاي سرمايه‌اي نيمه تمام، تكميل شده و آماده بهره‌برداري ملي و استاني از محل منابع داخلي از جمله طرح‌هاي فصل‌هاي بهداشت و سلامت، آموزش، توسعه علوم و فناوري و فرهنگي و هنر، رسانه‌هاي جمعي و‌گردشگري را به شرط حفظ موضوع و كاربري اين طرح‌ها به صورت نقد و اقساط به متقاضيان بخش‌هاي خصوصي و تعاوني واگذار نمايند. وجوه حاصل از واگذاري‌ها به حساب درآمد عمومي نزد خزانه‌داري كل، موضوع رديف 310802 (منابع حاصل از واگذاری طرح‌های تملک دارایی‌های سرمایه‌ای) جدول شماره 5 اين قانون واريز شده و معادل صد درصد آن از محل اعتبار جزء يك رديف 106000 (واگذاری طرح‌های تملک دارایی‌های سرمایه‌ای) جدول شماره 8 اين قانون در اختيار دستگاه واگذار‌كننده قرار مي‌گيرد تا براي تكميل طرح‌های تملك دارايي‌هاي سرمايه‌اي نيمه تمام يا براي پرداخت تسهيلات در قالب وجوه اداره شده به خريداران طرح‌های تملك دارايي‌هاي سرمايه‌اي هزينه نمايند.
وزارت آموزش و پرورش مجاز است پنجاه‌درصد منابع حاصل از بابت مدارس غيرانتفاعي و صندوق حمايت از توسعه مدارس غيردولتي موضوع ماده 14 قانون اصلاح قانون تاسيس مدارس غيرانتفاعي مصوب 1387 هزينه نمايد.
به منظور تسهيل سرمايه‌گذاري بخش خصوصي براي توليد برق، وزارت امور اقتصادي و دارايي مكلف است پرداخت بهاي خريد برق توليدي اين‌گونه توليدكنندگان را (با اولويت توليد برق آبي و انرژي‌هاي تجديدپذير) بر اساس قراردادهاي منعقده بين وزارت نيرو (شركت‌هاي دولتي تابعه) و فروشندگان برق فوق با حق برداشت از منابع داخلي شركت‌هاي مرتبط يا رديف‌هاي يارانه انرژي مندرج دراين قانون، حسب مورد تضمين نمايد.
4.9 مصرف وجوه حاصل از واگذاری
کسب وجوه حاصل از واگذاری شرکت‌های دولتی توسط دولت در سال‌های اخیر مورد مناقشه شرکت‌های مادر تخصصی و دولت بوده است. در حال حاضر طبق ماده (29) قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل44 قانون اساسی وجوه حاصل از واگذاری‌های موضوع این قانون از جمله شرکت‌های مادر تخصصی و عملیاتی به حساب خاصی نزد خزانه‌داری کل کشور واریز و در موارد جدول (10) مصرف می‌شود.

دولت در این ماده موظف شده است که اعتبارات موارد مذکور را در قوانین بودجه سالانه در جدولی واحد درج کند. به همین منظور دولت این اطلاعات را در جدول شماره 17 لایحه بودجه 1389 ارائه کرده که مقایسه آن با قانون بودجه سال 1388 در جدول شماره 10 آمده است. نکته قابل توجه در لایحه امسال در مورد تخصیص منابع حاصل از واگذاری‌ها، کاهش 10‌درصدی ارزش کل اعتبارات ماده 29 قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل44 قانون اساسی به دلیل عملکرد پایین واگذاری‌های سال‌جاری است.
نکته حائز اهمیت دیگر برای بازار سرمایه و بخش خصوصی، حذف اعتبارات در نظر‌گرفته شده به منظور ارائه تسهیلات برای تقویت تعاونی‌ها و بهسازی بنگاه‌های اقتصادی غیردولتی است.
10. تشكيل صندوق توسعه ملي
بر اساس سیاست‌های کلی نظام در برنامه پنجم توسعه، دولت مکلف است در سال اول برنامه پنجم توسعه به منظور تبديل عوايد ناشي از فروش منابع طبيعي به ثروت‌هاي ماندگار و مولد، نسبت به تاسیس صندوق توسعه ملی اقدام کند.
بر این اساس نیز دولت در لایحه برنامه پنجم احکام لازم در این مورد را ارائه کرده است. اما به دلیل امکان عدم تصویب لایحه برنامه توسعه پنجم تا پایان سال جاری، دولت این موضوع را در قالب لایحه بودجه هم به مجلس شورای اسلامی ارائه کرده است.
بر اساس لایحه بودجه سال 1389:
« به منظور تبديل عوايد ناشي از فروش منابع طبيعي به ثروت‌هاي ماندگار و مولد، صندوق توسعه ملي به صورت موسسه عمومي غيردولتي، با واريز حداقل بيست (20)‌درصد از منابع حاصل از صادرات نفت و گاز و فرآورده‌هاي نفتي، تشكيل مي‌شود.
آيين‌نامه اين صندوق با رعايت موارد زير، ظرف مدت 6 ماه پس از ابلاغ اين قانون توسط معاونت برنامه‌ريزي و نظارت راهبردي رييس‌جمهور و با همكاري وزارت امور اقتصادي و دارايي و بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران به تصويب هيات وزيران خواهد رسيد.
الف) اركان صندوق عبارتند از:
1 - هيات امنا
2 - هيات عامل
3 -رييس كل
4 - هيات نظارت
ب) هيات امناي صندوق توسعه ملي مركب از اعضاي زير مي‌باشد:
1 - رييس‌جمهور (رييس هيات امنا)
2 - معاون برنامه‌ريزي و نظارت راهبردي رييس‌جمهور (دبير هيات امنا)
3 - رييس كل بانك مركزي جمهوري اسلامي
4 - وزير نفت
5 - وزير امور اقتصادي و دارايي
6 - دو نفر از ساير وزرا به انتخاب رييس‌جمهور
ج) هيات نظارت مركب از سه نفر به صورت موظف (تمام وقت) به انتخاب هيات امنا
د) منابع مالي صندوق توسعه ملي:
1 - حداقل معادل بيست‌درصد از منابع حاصل از صادرات نفت و گاز و فرآورده‌هاي نفتي
2 - مانده حساب ذخيره ارزي در پايان سال 1388
3 - اقساط وصولي تسهيلات اعطايي از محل حساب ذخيره ارزي با رعايت موضوع ماده 75 لايحه برنامه پنجم توسعه
4 - منابع قابل تحصيل از بازارهاي پولي و مالي داخلي و بين‌المللي
5 - درآمد خالص فعاليت عملياتي صندوق توسعه ملي طي سال مالي
6 - كمك‌ها و هدايا
ه) مصارف صندوق توسعه ملي:
1 - اعطاي تسهيلات به بخش‌هاي خصوصي، تعاوني و عمومي غيردولتي با هدف توليد، اجراي طرح‌هاي اقتصادي، زيربنايي، صنايع نوين و فعاليت‌هاي اقتصادي پرخطر و توسعه سرمايه‌گذاري در داخل و خارج از كشور با در نظر‌گرفتن شرايط رقابتي و بازدهي مناسب اقتصادي.
2 - مشاركت‌هاي مالي توسعه‌اي با بخش‌هاي خصوصي، تعاوني و عمومي غيردولتي يا كمك به آنها براي اهداف مقرر در جزء (1) اين بند.
3 - سرمايه‌گذاري مالي در بازارهاي پولي و مالي داخلي و خارجي.
4 - سپرده‌گذاري در بانك‌هاي توسعه‌اي و تخصصي به منظور ارتقاي قدرت تسهيلات‌دهي آنها.
5 - اعطاي تسهيلات به سرمايه‌گذاران خارجي به منظور جلب و حمايت از سرمايه‌گذاري در ايران.
6 - اعطاي تسهيلات به خريداران داخلي و خارجي كالاهاي توليد شده در كشور (از جمله خريد هواپيماي ايران -140) به منظور توسعه صادرات غيرنفتي كشور.
7 - مشاركت و اعطاي تسهيلات به منظور ايجاد شركت‌ها و بانك‌هاي مشترك ايراني - خارجي.
8 - پرداخت مابه‌التفاوت قيمت تكليفي موضوع بند «د» ماده 93 لايحه برنامه پنجم توسعه.
9 - تامين كسري بودجه عمومي دولت معادل كاهش عوايد ارزي حاصل از صادرات نفت خام نسبت به ارقام پيش‌بيني شده در قوانين بودجه سنواتي.
10 - تامين نيازهاي ارزي احتياطي كشور در شرايط بحراني با تصويب شوراي عالي امنيت ملي.
11 - كمك‌هاي بلاعوض، پرداخت يارانه سود و كارمزد پرداخت تسهيلات در قالب وجوه اداره شده و سرمايه‌گذاري دولت در طرح‌هاي زاينده اقتصادي در بخش‌هاي مختلف اجتماعي، فرهنگي، زيربنايي و توليدي با اولويت آب و كشاورزي، حمل‌ونقل، اشتغال و مسكن.
12 - موارد ضروري و اجتناب‌ناپذير با تشخيص هيات امنا و در راستاي اهداف صندوق.
13 - ساير موارد قانوني.
تبصره 1- كليات تعهدات قانوني حساب ذخيره ارزي به صندوق توسعه ملي منتقل مي‌شود.
تبصره 2- اولويت تسهيلات اعطايي و مشاركت با سرمايه‌گذاري‌ها در داخل كشور مي‌باشد.
تبصره 3- استفاده از منابع صندوق براي هزينه‌هاي جاري دولت ممنوع مي‌باشد.
و) سود خالص سالانه صندوق توسعه ملي به حساب افزايش سرمايه صندوق ياد شده انتقال مي‌يابد و از مقررات مغاير مستثني است.»
بر اين اساس و با بررسي لايحه بودجه مي‌توان دريافت كه بعضي از موارد ذكر شده به عنوان مصارف صندوق متفاوت از اهداف مندرج در سياست‌هاي كلي نظام در خصوص برنامه پنجم است که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
• تامين كسري بودجه عمومي دولت معادل كاهش عوايد ارزي حاصل از صادرات نفت خام نسبت به ارقام پيش‌بيني شده در قوانين بودجه سنواتي.
• تامين نيازهاي ارزي احتياطي كشور در شرايط بحراني با تصويب شوراي عالي امنيت ملي.
• كمك‌هاي بلاعوض، پرداخت يارانه سود و كارمزد پرداخت تسهيلات در قالب وجوه اداره شده و سرمايه‌گذاري دولت در طرح‌هاي زاينده اقتصادي در بخش‌هاي مختلف اجتماعي، فرهنگي، زيربنايي و توليدي با اولويت آب و كشاورزي، حمل‌ونقل، اشتغال و مسكن.
• موارد ضروري و اجتناب‌ناپذير با تشخيص هيات امنا و در راستاي اهداف صندوق.
• ساير موارد قانوني.
با بررسي لايحه بودجه سال 1389مشاهده مي‌شود كه منابع در نظر‌گرفته شده براي صندوق، 134،666ميليارد‌ريال است كه مقرر شده 120،000‌ميليارد‌ريال آن براي طرح‌هاي عمراني دولتي هزينه شود.
11. قانون هدفمند كردن يارانه ها و بودجه سال 1389
با توجه به تصویب قانون هدفمند کردن یارانه‌ها و بر اساس احکام مندرج در آن باید منابع و مصارف حاصل از این قانون در بودجه سال 1389 به طور شفاف و مشخص ارائه شود. در این زمینه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
1) در تبصره 3 ماده 1 قانون هدفمند کردن یارانه‌ها آمده است؛ قیمت‌های سال پایه اجرای ‌این قانون به گونه‌ای تعیین‌گردد که برای مدت یکسال حداقل مبلغ یکصد‌هزار‌میلیارد ریال و حداکثر مبلغ دویست‌هزار‌میلیارد ریال درآمد به دست آید.
این در حالی است که در لايحه بودجه 1389 منايع حاصل از اجراي قانون هدفمند كردن يارانه‌ها 400،000‌ميليارد‌ريال پیش‌بینی شده كه مغاير با تبصره 3 ماده 1 قانون مذكور است. البته استدلال دولت این است که سال پایه اجرای قانون سال 1388 است.
2) در ماده 7 این قانون مقرر شده است که دولت مجاز است حداکثر تا پنجاه‌درصد (50‌درصد) خالص وجوه حاصل از اجراء این قانون را در قالب بندهای زیر هزینه نماید:
الف- پرداخت یارانه در قالب پرداخت نقدی و غیر نقدی با لحاظ میزان درآمد خانوار نسبت به کلیه خانوارهای کشور
ب - اجراء نظام جامع تامین اجتماعی برای جامعه هدف از قبیل:
1 - گسترش و تامین بیمه‌های اجتماعی، خدمات درمانی، تامین و ارتقاء سلامت جامعه و پوشش دارویی و درمانی بیماران خاص و صعب‌العلاج
2 - کمک به تامین هزینه مسکن، مقاوم سازی مسکن و اشتغال
3 - توانمندسازی و اجراء برنامه‌های حمایت اجتماعی
در لایحه بودجه 1389 مبلغ 200‌هزار‌میلیارد ریال برای موارد فوق در نظر‌گرفته شده است که به سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها تخصیص داده می‌شود. البته با عنايت به تعیین نشدن نحوه استفاده از اين منابع در بين بند‌هاي مشمول و سهم هر بخش، در عمل نمي‌توان اظهار نظري در اين زمینه ارائه نمود.
3) دولت در ماده 8 این قانون مکلف شده است که سی‌درصد (30‌درصد) خالص وجوه حاصل از اجرای قانون را برای پرداخت کمک‌های بلاعوض یا یارانه سود تسهیلات و یا وجوه اداره شده برای اجرای موارد زیر هزینه کند:
الف- بهینه‌سازی مصرف انرژی در واحدهای تولیدی، خدماتی و مسکونی و تشویق به صرفه‌جویی و رعایت الگوی مصرف که توسط دستگاه اجرائی ذیربط معرفی می‌شود.
ب- اصلاح ساختار فناوری واحدهای تولیدی در جهت افزایش بهره‌وری انرژی، آب و توسعه تولید برق از منابع تجدیدپذیر.
ج- جبران بخشی از زیان شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات آب و فاضلاب، برق، گاز طبیعی و فرآورده‌های نفتی و شهرداری‌ها و دهیاری‌ها ناشی از اجراء این قانون.
د- گسترش و بهبود حمل و نقل عمومی در چهارچوب قانون توسعه حمل و نقل عمومی و مدیریت مصرف سوخت و پرداخت حداکثر تا سقف اعتبارات ماده (9) قانون مذکور.
هـ - حمایت از تولیدکنندگان بخش کشاورزی و صنعتی.
و - حمایت از تولید نان صنعتی.
ز - حمایت از توسعه صادرات غیرنفتی.
ح- توسعه خدمات الکترونیکی تعاملی با هدف حذف و یا کاهش رفت‌وآمدهای غیر ضرور.
مبلغ تعیین شده در لایحه بودجه 1389 برای موارد فوق، 120‌هزار‌میلیارد ریال است که به سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها تخصیص داده می‌شود. البته با عنايت به تعیین نشدن نحوه استفاده از اين منابع، در عمل نمي‌توان اظهار نظري در اين زمینه هم ارائه نمود.
هرچند باید برای حمایت از بنگاه‌های بخش خصوصی و به‌ویژه شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران در برابر آسیب‌های احتمالی ناشی از افزایش هزینه تولید، مبالغی اختصاص یابد و ضروری است مبالغ اختصاص یافته به هر کدام از بخش‌ها، به‌طور دقیق مشخص‌ شود.
4) ماده 11- دولت مجاز است تا بیست‌درصد (20‌درصد) خالص وجوه حاصل از اجراء این قانون را به منظور جبران آثار آن بر اعتبارات هزینه ای و تملک دارایی‌های سرمایه‌ای هزینه کند.
بر اين اساس مبلغ 80‌هزار‌ميليارد‌ريال براي تخصیص در طرح‌هاي عمراني دولت در قالب ردیف‌های اعتباری بودجه عمومی دولت در نظر‌گرفته شده است.
12. پیشنهادات
پیشنهادات زیر از طرف بورس اوراق بهادار تهران به عنوان مجرای واگذاری بخش قابل‌توجهی از سهام شرکت‌های مشمول واگذاری در قالب اجرای سیاست‌های کلی اصل44 و را در راستای تسریع و تسهیل آماده‌سازی واگذاری شرکت‌های مشمول اصل44 و کاهش تصدی‌گری دولت، ارائه می‌شود:
1. بر اساس حکم بند (ج) ماده (10) قانون برنامه چهارم، دولت موظف شده تا بدهی خود به بانک‌ها را در قالب بودجه‌های سنواتی بازپرداخت کند. اگر چه این حکم طی سال‌های برنامه چهارم توسعه اجرا نشده است ولی باید در نظر داشت، این موضوع مشکلات فعلی پرداخت تسهیلات به شرکت‌های تولیدی را نیز رفع خواهد کرد. لذا با توجه به واگذاری بانک‌ها از طریق بورس پیشنهاد می‌شود:
ضمن تعیین مبالغ بازپرداخت بدهی دولت به بانک‌ها در لایحه بودجه سال 1389، اولویت بازپرداخت با بانک‌هایی باشد که واگذارشده یا در فهرست واگذاری قرار دارند.
2. با توجه به عدم تعیین فرآیند زمانی و نحوه اجرای قانون هدفمند کردن یارانه‌ها، باید بر اساس ماده 90 قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل44 قانون اساسی، در بودجه 1389به موضوع نحوه پرداخت مابه‌التفاوت قیمت آزاد فرآورده‌های نفتی تولید داخلی، گاز طبیعی و برق و قیمت تکلیفی آن پرداخته شود.
3. بر اساس تبصره (2) ماده (1) لایحه هدفمند کردن یارانه‌ها، دولت مجاز است در موارد خاص در خصوص قیمت‌های برق و گاز طبیعی قیمت‌های ترجیحی اعمال كند. هما‌ن‌طور که در این گزارش اشاره شد و بر اساس تاثیرپذیری بسیار زیاد شرکت‌های بورسی از تغییر قیمت گاز طبیعی و برق، پیشنهاد می‌شود یکی از موارد خاص برای اعمال قیمت‌های ترجیحی، شرکت‌هایی باشند (به خصوص شرکت‌هایی که از گاز طبیعی به عنوان خوراک استفاده می‌کنند) که در بورس اوراق بهادار تهران پذیرفته شده‌اند.
4. در لایحه بودجه سال 1389 کلیه شرکت‌های دولتی موظف شده‌اند حداقل 40‌درصد سود ابرازی (سود ویژه) سال 1388 خود را به حساب درآمد عمومی واریز نمایند. بر اساس بند 3 ماده 18 قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل44 نیز شرکت‌های مشمول واگذاری از زمان تصویب در هیات عالی واگذاری، از شمول مقررات حاکم بر شرکت‌های دولتی از جمله آیین‌نامه معاملات دولتی مستثنی بوده و در چارچوب قانون تجارت اداره می‌شوند که این موضوع برای آماده‌سازی شرکت‌ها هم ضروری است. بر اساس مواد 90 و 240 قانون تجارت و نیز تاکید قانون بازار اوراق بهادار مبنی بر حفظ حقوق سهامداران و برخورد یکسان با تمام سهامداران شرکت، دولت مجاز نیست به عنوان یک سهامدار (هرچند سهامدار عمده) حقوق مالی خود را قبل از تشکیل مجمع و تصویب عملکرد شرکت و پیش از سایر سهامداران درخواست كند. از آن‌جا که برخی از شرکت‌های مشمول مصوبه واگذاری، دارای زیان انباشته هستند، دریافت سود ابرازی و مالیات علی‌الحساب از پوشش زیان انباشته و آماده‌سازی شرکت‌ها برای واگذاری در بورس که مورد تاکید ابلاغیه اجرای سیاست‌های کلی اصل44 است، جلوگیری می‌کند و در نتیجه تحقق درآمدهای پیش‌بینی شده از محل واگذاری سهام شرکت‌ها را با مشکل روبه‌رو می‌کند. بنابراین اخذ مالیات ماهانه به صورت علی‌الحساب و نیز پرداخت سود ابرازی به دولت قبل از تشکیل مجمع عمومی مغایر قانون تجارت است و آماده‌سازی و واگذاری را به تاخیر می‌اندازد. لذا پیشنهاد می‌شود:
در لایحه بودجه سال 1389، شرکت‌هایی که بخشی از سهام آن‌ها به عموم واگذار شده و شرکت‌های مشمول واگذاری که دارای زیان انباشته هستند از شمول این حکم (واریز 40‌درصد سود علی‌الحساب و مالیات) مستثنی شوند.
این پیشنهاد اگر چه ممکن است منجر به کاهش درآمد سود سهام شود ولی از طریق افزایش درآمد واگذاری‌ها این کاهش را جبران خواهد کرد.
5. بر اساس تبصره‌های 1و2 بند الف ماده (3) قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل44، دولت مکلف شده است سهم، سهم‌الشرکه، حق‌تقدم ناشی از سهام و سهم‌الشر‌که حقوق مالکانه، حق بهره‌‌برداری و مدیریت خود را در شرکت‌ها، بنگاه‌ها و موسسات دولتی و غیر‌دولتی که به تصویب شورای عالی اجرای سیاست‌های کلی اصل44 رسیده است تا پایان برنامه چهارم به بخش‌های خصوصی، تعاونی و عمومی غیر‌دولتی واگذار نماید. لذا در راستای افزایش شفافیت بودجه و اجرای حکم مشابه در قانون بودجه 1388پیشنهاد می‌شود:
در سند پشتیبان لایحه بودجه، پیوست مستقلی درباره عملکرد اجرای این قانون که شامل فهرست این شرکت‌ها، نوع واگذاری، ارزش واگذاری و... ارائه‌گردد.
6. با توجه به عدم امکان جذب واگذاری‌ها توسط بخش خصوصی و با هدف توانمندسازی این بخش برای خرید سهام شرکت‌های دولتی، پیشنهاد می‌شود:
بودجه خاصی از محل صندوق توسعه ملی، به صورت تسهیلات برای خرید سهام شرکت‌های مشمول واگذاری به خریداران نهادی با اولویت شرکت‌های سرمایه‌گذاری و هلدینگ پذیرفته‌شده در بورس و شرکت‌های تعاونی سهامی عام اختصاص و در لایحه بودجه 1389 قید شود.
7. با توجه به این که بعضی شرکت‌های مشمول واگذاری دارای صندوق‌های بازنشستگی هستند برای افزایش شفافیت این شرکت‌ها، پیشنهاد می‌شود:
این صندوق‌ها تحت پوشش وزارت رفاه قرار گیرند و تعهدات دولت به این صندوق‌ها بر اساس محاسبات مدیریت ریسک محاسبه و در بودجه سال‌های 1389 تا 1393 کل کشور بازپرداخت شود.
8. با توجه به اهمیت و اهداف صندوق توسعه ملی و اثرات آن بر بازار سرمایه پیشنهاد می‌شود:
نمایندگانی از بازار سرمایه به ترکیب هیات امنا و هیات نظارت صندوق توسعه ملی اضافه شوند.
9. در مورد تخصیص منابع صندوق توسعه ملی پیشنهاد می‌شود:
سهم هر یک از بخش‌ها به طور شفاف مشخص شده و سهم قابل توجهی برای بخش خصوصی با توجه به اهداف صندوق در نظر‌گرفته شود. همچنین دولت می‌تواند با استفاده از منابع صندوق ذخیره ارزی تسهیلات مالی ارزان و آسان در اختیار شرکت‌های بورسی متاثر از طرح هدفمند کردن یارانه‌ها قرار داده تا شرکت‌ها بتوانند با افزایش بهره‌وری یا تغییر روش‌های تولید، اثرات نامطلوب طرح را کاهش دهند. استفاده کنند.
10. در مورد تخصیص منابع حاصل از اجرای قانون هدفمند کردن یارانه‌ها به صورت کمک بلاعوض، سود تسهیلات و یا وجوه اداره شده، پیشنهاد می‌شود:
سهم 30‌درصدی بخش صنعت به طور شفاف بر اساس هر کدام از موارد تخصیص، مشخص‌گردد و شرکت‌های پذیرفته شده در بورس با توجه به شفافیت اطلاعات و نظارت دقیق، در دسترسی به این منابع در اولویت قرار گیرند. به‌علاوه لازم است، این منابع از طریق راهکارهای کارآمد و سالم مانند معافیت مالیاتی (برای نمونه 5 تا 10‌درصد معافیت مالیات بر سود) به صورت یکسان در اختیار بنگاه‌ها و به‌ویژه بنگاه‌های انرژی‌بر پذیرفته‌شده در بورس قرار گیرد.
11. بر اساس ماده 29 قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل44 قانون اساسی مقرر شده است‌درصدی از منابع حاصل از واگذاری شرکت‌های دولتی به صورت تسهیلات برای تقویت تعاونی‌ها و بهسازی بنگاه‌های اقتصادی غیردولتی پرداخت شود. در لایحه بودجه 1389 مبلغی به این منظور تخصیص داده نشده است. بر این اساس پیشنهاد می‌شود:
بر اساس حکم ماده 29 قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل44 قانون اساسی مبلغی به صورت تسهیلات برای تقویت تعاونی‌ها و بهسازی و نوسازی بنگاه‌های اقتصادی غیردولتی به‌ویژه شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس در نظر‌گرفته شود.

منبع :

http://www.donya-e-eqtesad.com/Default_view.asp?@=197922